BJPએ પશ્ચિમ બંગાળમાં સત્તામાં આવ્યા પછી સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) લાગુ કરવાનું વચન આપ્યું છે. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે શુક્રવારે કોલકાતામાં પાર્ટીનું ઘોષણાપત્ર જાહેર કરતી વખતે આ જાહેરાત કરી. વર્તમાન ચૂંટણી રાજ્યોમાં અસમ પછી પશ્ચિમ બંગાળ બીજું રાજ્ય છે, જ્યાં BJPએ આ વચન આપ્યું છે. આ પહેલી વખત નથી જ્યારે BJPએ કોઈ ચૂંટણી રાજ્યમાં UCC લાગુ કરવાનું વચન આપ્યું હોય.

BJP રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ લાંબા સમયથી એક સમાન કાયદો લાવવાની વાત કરતી રહી છે પરંતુ તે હજુ સુધી સાકાર થઈ શક્યો નથી. PM મોદીએ પણ તાજેતરમાં પાર્ટીના સ્થાપના દિવસે સેક્યુલર સિવિલ કોડની વાત કરી, જે ભેદભાવને દૂર કરશે અને સંવિધાનની ભાવનાને મજબૂત કરશે.

BJP માટે સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC)ની વાર્તા દાયકાઓ જૂની વૈચારિક પ્રતિબદ્ધતા અને ગઠબંધનની રાજનીતિની વાસ્તવિકતા અથવા મજબૂરીની વાર્તા છે. BJP માટે ત્રણ મહત્વના વૈચારિક મુદ્દાઓમાં અનુચ્છેદ 370ને દૂર કરવું અને રામ મંદિર સાથે સમાન નાગરિક સંહિતા પણ છે.

BJPની દાયકાઓ જૂની વૈચારિક પ્રતિબદ્ધતા

મોદી સરકારમાં BJPએ રામ મંદિર અને અનુચ્છેદ 370 જેવા બે મુખ્ય વૈચારિક વચનો પૂરા કર્યા છે, પરંતુ સમાન નાગરિક સંહિતા લાગુ કરવાનું ત્રીજું વચન હજુ સુધી રાષ્ટ્રીય સ્તરે પૂરું થયું નથી. આ જ કારણે પાર્ટીએ તેને રાજ્ય દ્વારા રાજ્ય આગળ વધારવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

જો કે BJPના ચૂંટણી દ્વારા ચૂંટણી ઘોષણાપત્રોના ઇતિહાસને જોવામાં આવે તો એક રાષ્ટ્ર, એક કાયદા એટલે કે UCC સુધી પહોંચવાનો રસ્તો સીધો નથી.

BJPની UCC વિશેની યાત્રાની શરૂઆત 1980ના દાયકામાં થઈ. ભારતીય જનસંઘના રસ્તે આગળ વધતાં BJPએ UCCને અનુચ્છેદ 44 હેઠળ એક સાંવિધાનિક જવાબદારી તરીકે રજૂ કર્યું, પરંતુ 1996ના BJPના ઘોષણાપત્રમાં UCC સામેલ હતું, પરંતુ 1998 અને 1999ના ઘોષણાપત્રોમાં તે ગુમ હતું. કારણ ગઠબંધનની મજબૂરી હતી.

ગઠબંધનની રાજનીતિની UCC પર અસર

અટલ બિહારી વાજપેયીએ 1998માં 20થી વધુ પ્રાદેશિક પાર્ટીઓની આગેવાનીવાળી સરકારનું નેતૃત્વ કર્યું હતું પરંતુ ગઠબંધનમાં સામેલ સમતા પાર્ટી અને TDPને કારણે UCCના વચનને ઠંડા બસ્તામાં મૂકી દેવામાં આવ્યું. જો કે યુપીએ સરકારમાં વિરોધપક્ષમાં રહીને પાર્ટીએ UCCને સમય-સમયે ઉઠાવ્યું.

પછી 2014, 2019 અને 2024ના ચૂંટણી ઘોષણાપત્રોમાં BJPએ UCCને પૂરી તરજીહ આપી, પરંતુ 2024માં મોદી સરકારનું બહુમત સૂક્ષ્મ સ્થિતિમાં છે અને ફરી તે જ જૂના સહયોગી નીતીશ કુમાર અને TDP સાથે છે, જેમને કારણે ક્યારેક UCCના વચનને પાછળ રાખવું પડ્યું હતું.

ચંદ્રબાબુ નાયડુને આંધ્રપ્રદેશમાં અને નીતીશ કુમારને બિહારમાં મુસ્લિમ મતદારોનું સમર્થન મળતું રહ્યું છે. તેથી UCC વિશે તેઓ સાવધાન હતા. આ જ કારણે આ બંને પાર્ટીઓએ UCC પર આગળ વધતા પહેલાં વ્યાપક ચર્ચા અને વિચાર-વિમર્શની વકાલત કરી.

રાજ્યોના રસ્તે UCCનો રાષ્ટ્રીય માર્ગ

જેના પછી BJPએ એક નવો રસ્તો કાઢ્યો જે રાજ્યો દ્વારા આવતો હતો એટલે કે UCCને BJP શાસિત રાજ્ય સરકારો દ્વારા આગળ વધારવામાં આવે. જાન્યુઆરી 2025માં ઉત્તરાખંડ UCC લાગુ કરનાર દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું. તેના લગભગ એક વર્ષ પછી માર્ચ 2026માં ગુજરાતે પણ સખત સમાન નાગરિક સંહિતા કાયદો પસાર કરી દીધો.

આ વખતે અસમ વિધાનસભા ચૂંટણીના પોતાના ઘોષણાપત્રમાં BJPએ સરકાર બનાવ્યા પછી ત્રણ મહિનાની અંદર UCC લાગુ કરવાનું વચન આપ્યું છે. આવતા વર્ષે યોજાનારી યુપી વિધાનસભા ચૂંટણીના ઘોષણાપત્રમાં પણ UCCનું વચન રહેશે. મધ્યપ્રદેશમાં મુખ્યમંત્રી મોહન યાદવે આ વર્ષે દિવાળી સુધીમાં રાજ્યમાં UCC કાયદો લાગુ કરવાનું ટાર્ગેટ રાખ્યું છે.

કેન્દ્ર સ્તરે ગઠબંધનની મજબૂરીઓ વચ્ચે BJP પોતાની રાજ્ય સરકારોના માધ્યમથી વ્યૂહાત્મક રીતે UCCને આગળ વધાવી રહી છે. જેથી રાજ્યોના રસ્તે જ સાચી વિલંબે પણ રાષ્ટ્રીય સ્તરે UCC એક હકીકત બની શકે.